Groep Sagen
Timon de tovenaar
(Echo te Muiderberg)
In de diepte der aarde woonde Timon[1], een machtig tovenaar. Zijn nors en zeer gerimpeld gelaat werd overwoekerd door een lange, weelderige baard, waaraan nooit een mes of schaar te pas kwam. Zijn stem was donker, doch klaar te verstaan. En zijn kracht was geweldig - zó geweldig, dat hij heerschappij voerde over de geesten en de heksen, de nikkers en de spoken. Hij kon de zon in de zee bannen. Hij kon de maan doen ondergaan in kleur van schaamte. Hij kon de tomeloze winden temmen. Ja, méér nog!
Hij schudde soms de hemel, zodat de sterren suizebolden. Hij liet te middernacht zijn rakkers over de kerkhoven draven. Hij riep de doden op uit hun graven, opdat zij hem hun lang verborgen schatten zouden brengen.
Alles, wat der wereld schrik en angst inboezemt, sidderde voor hem .... Zó fluisteren de eeuwen.
Op het trotse Muiderslot zuchtte Floris V, graaf van Holland, gevangene zijner vroeger zo machtige en daarna zo diep vernederde, wraakgierige Stichtse edelen. [2]
Vriendschappelijk uitgereden ter valkenjacht, hebben zij hem - de geliefde heer van ’t landvolk - verraderlijk in boeien geslagen aan de rand van het dichte Gooierbos, en vandaar snel gevoerd naar het aanzienlijke kasteel Kroonenburg, [3] waar Gerard van Velzen ’t bewind voerde.
Wat déze ridder vooral ziedde van toorn en vlamde van haat, wijl Floris hem had geknot in zijn macht, en daarboven nog - naar het gerucht wilde - zijn gemalin Machteld, op de eigen bezitting, geweld had aangedaan in wellustige dronkenschap.
Doch van dit slot der geestelijke en lichamelijke kwelling werd hij door ’t duister van de nacht naar Muiden gebracht, om daar - ver van zijn knechten en knapen! - te wachten op het ogenblik, dat een vijandelijk schip hem zou overbrengen naar Engeland. In dit vreemde land wachtte koning Edward met kerkerstraf, tot aan de dood.
Zó was het plan der gezworenen. [4]
Gerard van Velzen voelt zich bij al z’n wraaklust toch niet helemaal gerust, nu hij Floris in handen heeft. Welke gevolgen zal het wrede spel hebben? Hij wil zekerheid! Zonder z’n vrienden te raadplegen, roept hij tegen middernacht zijn schildknaap en beveelt: “Ga schielijk naar tovenaar Timon. Vraag hem uit mijn naam, of de aanslag op de graaf mij geluk brengt, óf dat het misschien beter ware geweest hiermee nooit te beginnen!”
Dàt is een kolfje naar de hand van de jongen. Deze buigt en gaat haastig heen - de nacht in.
Wat maalt hij om geesten en spoken en tovenaars? De mooiste burcht deerne moge er angstig over beuzelen, de statigste jonkvrouwe eraan geloven, zelfs zijn heer moge hem zenden .... hij lacht er om. Niemand immers zag ooit het nachtelijke gespuis!
Wat maalt hij om geesten en spoken en tovenaars? De mooiste burcht deerne moge er angstig over beuzelen, de statigste jonkvrouwe eraan geloven, zelfs zijn heer moge hem zenden .... hij lacht er om. Niemand immers zag ooit het nachtelijke gespuis!
In zichzelf sprekende gaat hij voort. Men fluistert, dat de machtige tovenaar huist in de grond onder het donkere woud. Maar wáár dan... als hij bestaat?
Wordt nu opeens de lucht zwarter en dikker? Och kom, verbeelding. Driest roept de knaap: “Heidaar! Luister, kunstenaar, die geesten bezweert en spoken doet draven, naar ik hoor.” Een ogenblik staat hij als aan de grond genageld. Want nauwelijks is zijn stem in de nachtelijke stilte verklonken, of uit het duister komt ’t antwoord: “Ik hoor!” Hol en akelig klinkt het. Of is dit z’n eigen stem? Weifelend en iets minder dapper nu, roept hij weer: “Gij, die mijn woord terugkaatst in ’t oor, en antwoordt met mijn mond, waar zijt gij met uw wonder?” Direct hoort hij, duidelijk en nadrukkelijk: “Onder.” Sakkerloot! Dus tòch een tovenaar, die ergens in de aarde zijn woning heeft? En die de stem van de vrager nabootst, uit speelse wraakneming of machtsvertoon? Voorzichtigheid wordt geboden.
Wéér spreekt de schildknaap: “Als gij een boodschapper zijt van hetgeen de toekomst verborgen houdt, zeg mij dan dat ik Koom'-in.” “Koom-in!” gebiedt de stem. Dat is gemakkelijk gezegd, peinst de jongen. En luidop vraagt hij: “Het is donker hier. Wat raadt ge mij om de deur van uw hol te vinden in deze hoeken?” °Zoeken! ° klinkt ’t onmiddellijk.
Vooruit dan maar - er zit niets anders op. Hij kijkt en peinst en zoekt en tast. Een ingang vindt hij niet! Zijn benen worden moe, zijn ogen zwaar. Zachter is zijn stem als hij spreekt tot de verborgene, die hem plagerig ook zachter antwoord geeft. Zwoel hangt de nacht tussen de bomen. Wat hindert het, zich even neer te vlijen op de bemoste grond? Langzaam daagt de nieuwe dag.
Het eerste morgenrood kleurt de stammen en sprankelt kleine lichtdroppels als van vuur in ’t rond.
Wat is dat? Het lijkt of de dikke bomen schudden. Het lijkt of er vlammen laaiend uitslaan. Komt Timon daar eensklaps tevoorschijn? Timon, met zijn wilde haardos, met z’n vreselijk gelaat .... De knaap springt op, huiverend over al zijn leden. Hij denkt niet meer aan z’n opdracht. Hij vraagt zich niet af wat hij gezien heeft of gedroomd. Hij ijlt weg. En kijkt niet eenmaal achterom! Kwaad doet de aardreus niemand meer. Ook behoeft men om raad niet tot hèm te gaan. Daarvoor is hij te oud geworden. Maar hij vermaakt zich nog wel. Vraagt ge hoè? Door vanuit zijn onvindbaar-diepe woning de woorden, die hij van de mensen hoort, op luide toon na te bouwen! Dat hij speelt en plaagt, is zonneklaar.
Immers, niet de spreker of vrager zelve hoort z’n woorden. Maar zij, die op enige afstand van hem staan, luisteren verbaasd. En moeten glimlachen.
Wie ’t niet geloven wil, ga naar Muiderberg! Hij zoeke daar het pleintje, door hoge bomen omgeven. Eén zijde heeft een oude muur. En hij beluistere de mooiste echo¹ van gans Nederland.
Wereldvermaard!
[1]Naar aanleiding van een deel uit P. C. Hooft’s treurspel 'Geraerdt van Velzen' (1613) en E. J. Potgieter’s 'Lief en leed in het Gooi' (1839) - aangevuld met een historisch gegeven.
[2]Gerard van Velzen, Jan van Kuyck, Gijsbrecht van Aemstel, Herman van Woerden, Arend van Benschop, e.a.
[3]Dit kasteel stond aan de Vecht, bij Loenen.
[4]De historie vertelt verder: Juist op Sint-Jansdag (24 juni), wanneer honderden Gooilanders feestvieren in de omtrek van Laren, komt het ontstellende bericht, dat de graaf is gevangengenomen en wordt vastgehouden op het Muiderslot. Als een lopend vuur gaat de mare door Holland en Utrecht. Van alle kanten loopt men te hoop en te wapen. Weldra is het slot omsingeld, zowel te land als ter zee.
[5]Dit oorspronkelijk Griekse woord betekent: weerklank. De mythologie vertelt, dat Echo de naam van een bergnimf was, die door liefdesmart geheel werd verteerd. Alleen haar stem bleef over. En deze verborg zich in wouden, rotsholen, bergspleten en putten, waar ze nog altijd woont.
Bron:
“Naerdincklant” Prof. A.C.J. de Vranckrijker (1947)
“Gooise Legenden” Henk de Weerd (1960)
“Verhalen opgetekend uit de mond van Gerard Zieltjens” (1957 – 1967)
“Bewerking en hertaling”: Ad Bakker (2018)
“Illustraties”: Rob Numan (2025)
“Liedjes, tekst en muziek”: Ad Bakker (2023)
Rechten:
De liedjes behorend bij de serie "Historische verhalen, sagen en legenden" uit het Gooi’ zijn auteursrechtelijk beschermd. Het muziekbestand wordt in deze bijdrage uitsluitend beschikbaar gesteld ter beluistering. Downloaden, opslaan, delen, herpubliceren, bewerken of elders plaatsen is niet toegestaan zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbende(n).
Het muziek label "Kwapoets" is onderdeel van de stichting ErfGoedGezien Nederland.
Luister naar het verhaal lied
Timon de Tovenaar
00:00