Groep verhalen
Grote brand op de Kerkbrink
De vuurzee van 1766 die Hilversum in de as legde en de geboorte van een onbrandbare, stenen stad
Het riet verdween en de steen verscheen.
Op de snikhete zomerdag van 25 juni 1766 voltrok zich een van de meest ingrijpende catastrofes uit de geschiedenis van Hilversum. In een paar uur tijd veranderde de levendige kern rondom de Kerkbrink in een inferno. De vuurzee legde de Grote Kerk en ruim tweehonderd woningen, destijds maar liefst een derde van het hele dorp, volledig in de as.
Dit lied herdenkt de angst, het geschreeuw en het bittere verlies van die gedenkwaardige dag, maar bezingt bovenal het historische kantelpunt dat daarop volgde: de radicale transformatie van een kwetsbare houten nederzetting naar een solide, stenen stad.
Achter de opzwepende en dramatische klanken van de muziek schuilt de as van het oude Hilversum:
De fatale rieten fakkels:
Hilversum was in de achttiende eeuw een belangrijk en dichtbevolkt centrum voor de textielnijverheid en weverijen. De huizen waren grotendeels van hout opgetrokken en voorzien van rietgedekte daken. Toen de bliksem insloeg en er brand uitbrak op de Groest, blies een stevige wind de brandende rietpluimen hoog door de lucht. Ze landden als fakkels op de omliggende daken, waardoor het vuur in een mum van tijd de Kerkbrink bereikte. Slechts zestien huizen in het hele dorp bleven gespaard.
De as in het godshuis:
In de paniek brachten veel wanhopige inwoners en functionarissen hun kostbaarste bezittingen naar de Grote Kerk, in de veronderstelling dat de dikke stenen kerkmuren de veiligste plek van het dorp vormden. Dit bleek een fatale vergissing. De kerk vatte vlam, de toren stortte deels in en veranderde het gebouw in een oven. Het volledige dorps- en kerkarchief (inclusief alle doopboeken) ging definitief in vlammen op. Het nabijgelegen stenen Rechthuis liep lichte brandschade op aan de kap, wat direct bewees dat steen wél bestand was tegen het vretende vuur.
De wetten uit het vuur:
De ramp schudde het dorpsbestuur hardhandig wakker. Om een herhaling van de eerdere stadsbrand van 1725 te voorkomen, werden er direct strenge, vernieuwende bouwkeuren ingevoerd. Binnen de bebouwde kom kwam een absoluut verbod op rieten daken en moesten buiten- en scheidingsmuren verplicht van baksteen worden gemaakt. Om de dure overstap naar steen, dakpannen en leien mogelijk te maken, kregen gedupeerde bewoners belastingvoordelen en subsidies.
De klokken van toen zwegen, maar de wetten die uit de as herrezen, vormden het fundament voor de veiligheid van het Hilversum van vandaag. Het litteken op de Kerkbrink werd de bakermat van een onbrandbare toekomst.
De grote brand op de Kerkbrink van Hilversum 1766
00:00
Rechten:
© 2026 tekst en muziek Ad Bakker
De liedjes behorend bij de serie "Historische verhalen, sagen en legenden" uit het Gooi’ zijn auteursrechtelijk beschermd. Het muziekbestand wordt in deze bijdrage uitsluitend beschikbaar gesteld ter beluistering. Downloaden, opslaan, delen, herpubliceren, bewerken of elders plaatsen is niet toegestaan zonder voorafgaande toestemming van de rechthebbende(n).
Het muziek label "Kwapoets" is onderdeel van de stichting ErfGoedGezien Nederland.